رفتن به محتوای اصلی
پایگاه اطلاع رسانی تازه‌های انرژی ایران (رسانه سبز)
اخبار و مقالات نفت، گاز، پتروشیمی و حوزه انرژی
اخبار و مقالات نفت، گاز، پتروشیمی و حوزه انرژی
اخبار و مقالات نفت، گاز، پتروشیمی و حوزه انرژی

نفت در چند دقیقه

نفت آغازگر جنگ‌ها و انقلاب‌ها شد، ‌دیکتارتورها را سرنگون کرد و دیکتاتورهای دیگری را به جای آن نهاد و‌ جغرافیای سیاسی دنیا را تغییر داد.
اخبار صنعت نفت

فرانسوی‌ها اولین کسانی بودند که ۲۷۲ سال پیش در سال ۱۷۴۵ اولین چاه اکتشافی نفت را در فرانسه حفر کردند اما اولین کسی که اولین چاه استخراج طلای سیاه را حفر کرد کلنل دریک بود در ۱۵۸ سال پیش در ۱۸۵۹.

به گزارش «انرژی امروز» در آمریکا برای کشف نفت به گورهای سرخ‌پوستان نقب می‌زدند یا حفاران برای کشف نفت در رودخانه‌ها به کند و کاو می‌پرداختند. بعدها جستجو در طاقدیس‌ها تبدیل شد به روش کشف نفت. نظریه طاقدیس به عنوان قدیمی‌ترین نظریه برای اکتشاف نفت در بسیاری از نقاط دنیا از جمله مسجد سلیمان استفاده شده است.

اولین بهره‌برداری‌ها از نفت فقط زمانی صورت می‌گرفت که این ماده سیاه بدبو از چشمه‌های سطحی نفت خارج می‌شد یا چاه‌هایی کم عمق با دست حفر می‌شد و نفت استخراج می‌شد.

تا اینکه بالاخره در ۲۴ ژانویه سال ۱۸۵۹ میلادی برای اولین بار در تاریخ یک چاه مختص نفت به نفت رسید و به این ترتیب برای نخستین بار در تاریخ،‌ نفت از دل زمین به‌طور تخصصی بیرون کشید شد. پس از آن در ۲۷ اوت سال ۱۸۵۹ میلادی،‌ با حفر چاه ۲۳۰ متری نفت توسط سرهنگ بازنشسته ارتش، ادوین ال‌دریک ۶۰ ساله، عصر نفت آغاز شد.

از داروی پوستی باستانی تا تعیین سیاست‌های جهانی

اگر زغال سنگ، انقلاب صنعتی اول را شکل داد، نفت آغاز انقلاب صنعتی دوم بود. اما زغال سنگ هیچ گاه نتوانسته بود جایگاه نفت را در دنیا پیدا کند. نفت پس از اولین استخراج خود در پنسیلوانیا از داروی پوستی باستانی تبدیل شد به مهمترین منبع تولید انرژی در دنیا و تا آنجا پیش رفت که سیاست‌های جهانی را هم بر طبق میل و خواسته خود تغییر داد.

سرهنگ دریک،‌ آغازگر انقلاب صنعتی دوم بود اما این طلای سیاه در همان ابتدا نشان داد که پایبند هیچ تعهدی حتی به اولین کاشف خود نیز نیست و اگر دانش سیاست و تجارت در نهاد دارنده نفت نباشد هیچ تضمینی برای آینده‌اش وجود ندارد. دریک، ‌از این توانایی سیاسی و تجاری بی‌بهره بود. پس اولین استخراج کننده طلای سیاه خود در فقر و فلاکت درگذشت.

نفت آغازگر جنگ‌ها و انقلاب‌ها شد، ‌دیکتارتورها را سرنگون کرد و دیکتاتورهای دیگری را به جای آن نهاد،‌ جغرافیای سیاسی دنیا را تغییر داد و در نهایت دنیا را دو دسته کرد: دسته اول آن‌هایی بودند که نفت داشتند و نفت استخراج می‌کردند اما به این معنی نبود که حتما سرزمین نفت از آن این دارندگان نفت باشد. دارندگان نفت گاه از سرزمین‌هایی دور آمده بودند. آن‌ها نماد خدایان سفیدپوستی بودند که روزگاری به آمریکا پا نهادند و بومیان، آن‌ها را پرستیدند و بر آن‌ها سجده کردند.

دسته دوم آن‌هایی بودند که مالکیتی بر نفت نداشتند حتی اگر نفت در کشور خودشان استخراج می‌شد. این دسته غلامان حلقه به گوش دارندگان نفت شدند، همان بومیانی که سفیدپوستان را سجده کردند.

۱۵۸ سال از حفر اولین چاه نفت می‌گذرد. در مقایسه با سن ۴میلیارد و ۵۴۳ میلیون سالی زمین، سن نفت صدم ثانیه‌ای بیش نیست. اما در این سال‌ها دنیا با چنان سرعتی تاخته است که اگر نفت استخراج نمی‌شد بعید بود زغال سنگ بتواند هم‌سنگ نفت در تحولات این دنیای کمتر از ۲۰۰ ساله باشد. نفت آغاز و پایان «جنگ و صلح» جهانی شد.

چاه شماره یک، مسجد سلیمان

نفت ایران را اولین بار مسجد سلیمان رو کرد. میدان نفتون در دره خرسون،‌ در پنجم خرداد ۱۲۸۷ اولین چاه نفت ایران را به خود دید. چاهی با ۳۶۰ متر عمق با تولید روزانه ۳۶ هزار لیتر نفت. و ماشین استخراج این نفت هم یک ماشین بخار بود به اسم استیم.

ویلیام ناکس دارسی از اولین بنیانگذاران صنعت نفت ایران بود. او سال ۱۹۰۱ با مظفرالدین شاه قاجار مذاکره کرد. قرار شد اول ۲۰هزار پوند برای اکتشاف نفت به دربار ایران پرداخت شود. و بعد دارسی ۶۰ سال نفت ایران را استخراج کند. ایران هم فقط ۱۶ درصد از سود سالیانه این شرکت را بگیرد.

تیم حفاری جورج رینولدز تا سال ۱۹۰۳ چیزی حدود ۵۰۰ هزار پوند خرج روی دست دارسی گذاشته بود. تا سال ۱۹۰۸ حفاری‌ها بی‌نتیجه ادامه یافت و دارسی در آستانه ورشکستگی قرار گرفت.

تا اینکه در ۲۶ ماه مه سال ۱۹۰۸، ‌در عمق ۳۶۰ متری زمین در میدان نفتی فتون مسجدسلیمان، آخرین لایه زمین شکافته شد و نفت با فشار بسیار زیاد از زمین فوران کرد.

دومین چاه نفت ایران ده روز بعد در عمق ۳۰۷ متری به نفت رسید و آن زمان بود که ایران نیز در زمره کشورهای دارنده طلای سیاه قرار گرفت. و شرکت نفت ایران و انگلیس در سال ۱۹۰۹ تشکیل شد.

در سال ۱۹۳۰ میدان نفتی گچساران، در ۱۹۳۶ میدان نفتی آغاجاری و در ۱۹۳۸ میدان‌های لالی و نفت سفید کشف شدند.

و پس از آن بود که با کشف میدان نفتی نفت‌شهر، ‌شرکت نفت ایران و انگلیس حوزه نفتی به دست آورد که یکی از مناطق مهم نفتی جهان بود.

نفت برای جنگ یا جنگ بر سر نفت؟

در ژوئیه سال ۱۹۱۴،‌ ولیعهد اتریش در سارایوو ترور شد و به این ترتیب یکی از وحشتناک‌ترین جنگ‌های جهانی به مرکزیت اروپا آغاز شد. هر چند مستوفی‌الممالک،‌ نخست‌وزیر احمد شاه قاجار بی‌طرفی ایران را در این جنگ اعلام کرد اما هیچ کشوری به این اعلام بی‌طرفی اهمیتی نداد و منابع قابل توجه نفت ایران طرفین جنگ را به ایران کشاند.

در جنگ اول جهانی، دولت عثمانی بر منابع نفتی عراق کنونی تسلط داشت. پس آلمان روابط خود با عثمانی را بهبود بخشید. آلمان در جستجوی نفت بود. آلمانی‌ها می‌خواستند خط آهنی بین برلین و خلیج فارس بکشند که می‌توانست برای انتقال نفت به کار رود،‌ ولی ساخت آن پس از رسیدن به استانبول متوقف شد.

در جنگ دوم جهانی نیز همچون جنگ اول ایران اعلام بی‌طرفی کرد. اما روسیه و انگلستان با بی‌توجهی به این اعلام بی‌طرفی وارد خاک ایران شدند. ایران گذرگاهی برای کمک به روسیه در جنگ با آلمان بود. نفت ایران و پالایشگاه بزرگ آبادان تنها منبع تامین احتیاجات متفقین در نبردهای جنوب شرقی آسیا و شمال آفریقا بود.

در آن سوی میدان نیز آمریکا صادرات نفت خود به ژاپن را متوقف کرد و ژاپن که ۸۰ درصد نفت خود را از ایالات متحده تامین می‌کرد برای تامین انرژی خود به جنوب شرق آسیا حمله کرد. از طرفی در ایران انگلستان توانست مناطق نفتخیز جنوب را به تصرف خود درآورد.

وینستون چرچیل،‌ نخست وزیر بریتانیا در خاطرات خود می‌نویسد «نیاز به حمل و تحویل انواع جنگ‌افزار به دولت شوروی و مشکلات کشتی‌رانی از راه اقیانوس منجمد شمالی، با توجه به طرح‌های استراتژیکی آینده، لزوم ایجاد و برقراری یک راه مواصلاتی مطمئن با شوروی را از طریق ایران ایجاب می‌نمود. از سوی دیگر، نفت ایران یک عامل مهم و اساسی در جنگ محسوب می‌شد. فرونشاندن شورش عراق و اشغال سوریه، طرح خاورمیانه را با شکست روبرو ساخت و ما با استفاده از فرصت برای اجرای عملیات مشترک با شوروی‌ها به آن‌ها پیشنهاد کردیم در عملیات نظامی علیه ایران به ما ملحق شوند».

چرچیل در جایی دیگر می‌نویسد «بررسی‌های من درباره امکان اجرای عملیات نظامی روشن ساخته بود که موضوع مهم و اساسی، توانائی ما در تمرکز نیروی نظامی کافی در عراق است، تا از آن طریق بتوانیم معادن نفت ایران را حفظ و حراست کنیم. اقدام به اعمال فشار اقتصادی به ایران پیش از اینکه توانائی تحصیل نمی‌کردیم، کار بسیار خطرناکی بود، زیرا شاه ایران نیز متوجه اهمیت معادن نفت برای مقاصد نظامی بود و اگر اطلاع پیدا می‌کرد که ما قصد اعمال زور داریم، قدم اول را او برمی‌داشت. گزارش‌هایی که مورد تایید قرار گرفته بود، حکایت می‌کرد که ایران در مرزهای عراق و روسیه و در ناحیه معادن نفت نیروی نظامی متمرکز کرده است... و حتی اگر روس‌ها در جنوب دچار شکست شوند، ما باید برای اشغال معادن نفت ایران آمادگی داشتیم» (چرچیل، وینستون، خاطرات جنگ جهانی دوم، ترجمه تورج فرازمند، نیل، تهران، ۱۳۴۷).

چرچیل بارها و بارها به اهمیت وجود نفت در ایران و کمک بزرگ این نفت به موفقیت متفقین در جنگ جهانی اشاره داشته است.

کارخانه حلبی‌سازی آبادان به سرعت توسعه یافت و تولید آن دوبرابر شد. در نقاط مختلف شمال کشور مخازن بنزین و نفت ساخته شد تا اتومبیل‌های ارتش متفقین همیشه سوخت مورد نیاز خود برای ارسال اسلحه به شوروی را داشته باشند و خط لوله‌ای هم برای حمل بنزین بین اهواز و اندیمشک ساخته شد.

و در نهایت اگر نفت ایران نبود شاید جنگ جهانی دوم سرنوشت دیگری می‌یافت. چرچیل خود اعتراف کرده بود «چاه‌های نفت ایران، عنصر با اهمیت جنگ بودند».

علی یعقوبی نژاد در کتاب «رییس نفت» نوشته است «چند ماه پس از اشغال ایران اهمیت نفت ایران ده چندان شد. در تاریخ ۱۷ دسامبر ۱۹۴۱ ژاپن به بندر پرل‌هاربور حمله کرد و اقیانوس آرام و خاور دور صحنه نبردی گسترده شد. نزدیکترین منبع سوخت متفقین کشور برمه و اندونزی بود، اما این منطقه به دست ژاپن افتاد و متفقین باید نفت موردنیاز خود را در نقطه‌ای دیگر جستجو می‌کردند. نظرها به سوی خلیج فارس، جایی که بزرگترین پالایشگاه جهان قرار داشت، دوخته شد. چاه‌های نفتی که مهندسان شرکت در سال ۱۳۱۸ بسته بودند، دوباره جریان پیدا کرد».

متفقین از سال سوم جنگ بیشتر نیازمند نفت ایران شدند و در سال ۱۹۴۴ روزانه ۱۳ میلیون تن و در ۱۹۴۵ روزانه ۱۷ میلیون تن نفت در ایران استخراج می‌شد.

داستان پر تنش نفت ایران ادامه دارد

به هر حال بالاخره در دوم سپتامبر ۱۹۴۵، جنگ جهانی دوم به پایان رسید. پس از پایان جنگ، انگلستان نیروهای نظامی خود را از ایران بیرون برد اما دولت شوروی درصدد به دست آوردن امتیاز استخراج نفت شمال بود که مجلس شورای ملی قانون منع اعطای امتیاز نفت به خارجیان را تصویب کرد.

با شکایت ایران در شورای امنیت، ‌دولت شوری به امضای موافقتنامه تشکیل شرکت مختلط نفت ایران و شوروی رضایت داد اما این موافقنامه بعد از خروج نیروهای شوروی از ایران در مجلس رد شد.

داستان نفت ایران به همین‌جا ختم نشد. حال داستان اخراج انگلیسی‌ها آغاز شده بود. اعضای کمسیون مخصوص نفت در مجلس شورای ملی ایران در ۱۷ اسفند ۱۳۲۹ پس از یک دوره مبارزه طولانی کارگران نفت و مردم برای در دست گرفتن صنعت نفت کشور، پیشنهادی به مجلس ارائه دادند که به شرح زیر بود:

«به نام سعادت ملت ایران و به منظور کمک به تامین صلح جهانی، امضا کنندگان ذیل پیشنهاد می‌نماییم که صنعت نفت ایران در تمام مناطق کشور بدون استثنا ملی اعلام شود. یعنی تمام عملیات اکتشاف، استخراج و بهره‌برداری در دست دولت قرار گیرد».

مجلس در ۲۹ اسفند این پیشنهاد را تصویب و تبدیل به قانون کرد.

آنچه که پس از تصویب این قانون بر سر نفت ایران و کشور ایران آمد خود داستانی دیگر است اما در طی ۴۲ سال، از پنجم خرداد ۱۲۸۷ روزی که اولین چاه نفت ایران به نفت رسید تا ۲۹ اسفند ۱۳۲۹، که روزی ماندگار برای ایران شد، نفت ایران تاریخ پر فرار و نشیبی را گذرانده است.

فراز و نشیب تاریخ نفت در ایران به قدمت فراز و نشیب تاریخ نفت دنیاست.

انعکاس نظر شما

کپچا
لطفا به پرسش امنیتی پاسخ دهید (برای ارزیابی کاربر)
تایپ پاسخ به صورت فارسی یا فارسی/انگلیسی مجاز میباشد.
فاطمه لطفی
انرژی امروز
w
+۹۸.۲۱.۲۶۴۱۳۹۹۷
Unit 32, No.‎ 26, North Naft Street
Tehran,TH,۱۹۱۸۷۹۳۵۷۲
Iran

نفت در چند دقیقه

نفت آغازگر جنگ‌ها و انقلاب‌ها شد، ‌دیکتارتورها را سرنگون کرد و دیکتاتورهای دیگری را به جای آن نهاد و‌ جغرافیای سیاسی دنیا را تغییر داد.
فاطمه لطفی
فرانسوی‌ها اولین کسانی بودند که ۲۷۲ سال پیش در سال ۱۷۴۵ اولین چاه اکتشافی نفت را در فرانسه حفر کردند اما اولین کسی که اولین چاه استخراج طلای سیاه را حفر کرد کلنل دریک بود در ۱۵۸ سال پیش در ۱۸۵۹.به گزارش «انرژی امروز» در آمریکا برای کشف نفت به گورهای سرخ‌پوستان نقب می‌زدند یا حفاران برای کشف نفت در رودخانه‌ها به کند و کاو می‌پرداختند. بعدها جستجو در طاقدیس‌ها تبدیل شد به روش کشف نفت. نظریه طاقدیس به عنوان قدیمی‌ترین نظریه برای اکتشاف نفت در بسیاری از نقاط دنیا از جمله مسجد سلیمان استفاده شده است.اولین بهره‌برداری‌ها از نفت فقط زمانی صورت می‌گرفت که این ماده سیاه بدبو از چشمه‌های سطحی نفت خارج می‌شد یا چاه‌هایی کم عمق با دست حفر می‌شد و نفت استخراج می‌شد.تا اینکه بالاخره در ۲۴ ژانویه سال ۱۸۵۹ میلادی برای اولین بار در تاریخ یک چاه مختص نفت به نفت رسید و به این ترتیب برای نخستین بار در تاریخ،‌ نفت از دل زمین به‌طور تخصصی بیرون کشید شد. پس از آن در ۲۷ اوت سال ۱۸۵۹ میلادی،‌ با حفر چاه ۲۳۰ متری نفت توسط سرهنگ بازنشسته ارتش، ادوین ال‌دریک ۶۰ ساله، عصر نفت آغاز شد.از داروی پوستی باستانی تا تعیین سیاست‌های جهانیاگر زغال سنگ، انقلاب صنعتی اول را شکل داد، نفت آغاز انقلاب صنعتی دوم بود. اما زغال سنگ هیچ گاه نتوانسته بود جایگاه نفت را در دنیا پیدا کند. نفت پس از اولین استخراج خود در پنسیلوانیا از داروی پوستی باستانی تبدیل شد به مهمترین منبع تولید انرژی در دنیا و تا آنجا پیش رفت که سیاست‌های جهانی را هم بر طبق میل و خواسته خود تغییر داد.سرهنگ دریک،‌ آغازگر انقلاب صنعتی دوم بود اما این طلای سیاه در همان ابتدا نشان داد که پایبند هیچ تعهدی حتی به اولین کاشف خود نیز نیست و اگر دانش سیاست و تجارت در نهاد دارنده نفت نباشد هیچ تضمینی برای آینده‌اش وجود ندارد. دریک، ‌از این توانایی سیاسی و تجاری بی‌بهره بود. پس اولین استخراج کننده طلای سیاه خود در فقر و فلاکت درگذشت.نفت آغازگر جنگ‌ها و انقلاب‌ها شد، ‌دیکتارتورها را سرنگون کرد و دیکتاتورهای دیگری را به جای آن نهاد،‌ جغرافیای سیاسی دنیا را تغییر داد و در نهایت دنیا را دو دسته کرد: دسته اول آن‌هایی بودند که نفت داشتند و نفت استخراج می‌کردند اما به این معنی نبود که حتما سرزمین نفت از آن این دارندگان نفت باشد. دارندگان نفت گاه از سرزمین‌هایی دور آمده بودند. آن‌ها نماد خدایان سفیدپوستی بودند که روزگاری به آمریکا پا نهادند و بومیان، آن‌ها را پرستیدند و بر آن‌ها سجده کردند.دسته دوم آن‌هایی بودند که مالکیتی بر نفت نداشتند حتی اگر نفت در کشور خودشان استخراج می‌شد. این دسته غلامان حلقه به گوش دارندگان نفت شدند، همان بومیانی که سفیدپوستان را سجده کردند.۱۵۸ سال از حفر اولین چاه نفت می‌گذرد. در مقایسه با سن ۴میلیارد و ۵۴۳ میلیون سالی زمین، سن نفت صدم ثانیه‌ای بیش نیست. اما در این سال‌ها دنیا با چنان سرعتی تاخته است که اگر نفت استخراج نمی‌شد بعید بود زغال سنگ بتواند هم‌سنگ نفت در تحولات این دنیای کمتر از ۲۰۰ ساله باشد. نفت آغاز و پایان «جنگ و صلح» جهانی شد.چاه شماره یک، مسجد سلیماننفت ایران را اولین بار مسجد سلیمان رو کرد. میدان نفتون در دره خرسون،‌ در پنجم خرداد ۱۲۸۷ اولین چاه نفت ایران را به خود دید. چاهی با ۳۶۰ متر عمق با تولید روزانه ۳۶ هزار لیتر نفت. و ماشین استخراج این نفت هم یک ماشین بخار بود به اسم استیم.ویلیام ناکس دارسی از اولین بنیانگذاران صنعت نفت ایران بود. او سال ۱۹۰۱ با مظفرالدین شاه قاجار مذاکره کرد. قرار شد اول ۲۰هزار پوند برای اکتشاف نفت به دربار ایران پرداخت شود. و بعد دارسی ۶۰ سال نفت ایران را استخراج کند. ایران هم فقط ۱۶ درصد از سود سالیانه این شرکت را بگیرد.تیم حفاری جورج رینولدز تا سال ۱۹۰۳ چیزی حدود ۵۰۰ هزار پوند خرج روی دست دارسی گذاشته بود. تا سال ۱۹۰۸ حفاری‌ها بی‌نتیجه ادامه یافت و دارسی در آستانه ورشکستگی قرار گرفت.تا اینکه در ۲۶ ماه مه سال ۱۹۰۸، ‌در عمق ۳۶۰ متری زمین در میدان نفتی فتون مسجدسلیمان، آخرین لایه زمین شکافته شد و نفت با فشار بسیار زیاد از زمین فوران کرد.دومین چاه نفت ایران ده روز بعد در عمق ۳۰۷ متری به نفت رسید و آن زمان بود که ایران نیز در زمره کشورهای دارنده طلای سیاه قرار گرفت. و شرکت نفت ایران و انگلیس در سال ۱۹۰۹ تشکیل شد.در سال ۱۹۳۰ میدان نفتی گچساران، در ۱۹۳۶ میدان نفتی آغاجاری و در ۱۹۳۸ میدان‌های لالی و نفت سفید کشف شدند.و پس از آن بود که با کشف میدان نفتی نفت‌شهر، ‌شرکت نفت ایران و انگلیس حوزه نفتی به دست آورد که یکی از مناطق مهم نفتی جهان بود.نفت برای جنگ یا جنگ بر سر نفت؟در ژوئیه سال ۱۹۱۴،‌ ولیعهد اتریش در سارایوو ترور شد و به این ترتیب یکی از وحشتناک‌ترین جنگ‌های جهانی به مرکزیت اروپا آغاز شد. هر چند مستوفی‌الممالک،‌ نخست‌وزیر احمد شاه قاجار بی‌طرفی ایران را در این جنگ اعلام کرد اما هیچ کشوری به این اعلام بی‌طرفی اهمیتی نداد و منابع قابل توجه نفت ایران طرفین جنگ را به ایران کشاند.در جنگ اول جهانی، دولت عثمانی بر منابع نفتی عراق کنونی تسلط داشت. پس آلمان روابط خود با عثمانی را بهبود بخشید. آلمان در جستجوی نفت بود. آلمانی‌ها می‌خواستند خط آهنی بین برلین و خلیج فارس بکشند که می‌توانست برای انتقال نفت به کار رود،‌ ولی ساخت آن پس از رسیدن به استانبول متوقف شد.در جنگ دوم جهانی نیز همچون جنگ اول ایران اعلام بی‌طرفی کرد. اما روسیه و انگلستان با بی‌توجهی به این اعلام بی‌طرفی وارد خاک ایران شدند. ایران گذرگاهی برای کمک به روسیه در جنگ با آلمان بود. نفت ایران و پالایشگاه بزرگ آبادان تنها منبع تامین احتیاجات متفقین در نبردهای جنوب شرقی آسیا و شمال آفریقا بود.در آن سوی میدان نیز آمریکا صادرات نفت خود به ژاپن را متوقف کرد و ژاپن که ۸۰ درصد نفت خود را از ایالات متحده تامین می‌کرد برای تامین انرژی خود به جنوب شرق آسیا حمله کرد. از طرفی در ایران انگلستان توانست مناطق نفتخیز جنوب را به تصرف خود درآورد.وینستون چرچیل،‌ نخست وزیر بریتانیا در خاطرات خود می‌نویسد «نیاز به حمل و تحویل انواع جنگ‌افزار به دولت شوروی و مشکلات کشتی‌رانی از راه اقیانوس منجمد شمالی، با توجه به طرح‌های استراتژیکی آینده، لزوم ایجاد و برقراری یک راه مواصلاتی مطمئن با شوروی را از طریق ایران ایجاب می‌نمود. از سوی دیگر، نفت ایران یک عامل مهم و اساسی در جنگ محسوب می‌شد. فرونشاندن شورش عراق و اشغال سوریه، طرح خاورمیانه را با شکست روبرو ساخت و ما با استفاده از فرصت برای اجرای عملیات مشترک با شوروی‌ها به آن‌ها پیشنهاد کردیم در عملیات نظامی علیه ایران به ما ملحق شوند».چرچیل در جایی دیگر می‌نویسد «بررسی‌های من درباره امکان اجرای عملیات نظامی روشن ساخته بود که موضوع مهم و اساسی، توانائی ما در تمرکز نیروی نظامی کافی در عراق است، تا از آن طریق بتوانیم معادن نفت ایران را حفظ و حراست کنیم. اقدام به اعمال فشار اقتصادی به ایران پیش از اینکه توانائی تحصیل نمی‌کردیم، کار بسیار خطرناکی بود، زیرا شاه ایران نیز متوجه اهمیت معادن نفت برای مقاصد نظامی بود و اگر اطلاع پیدا می‌کرد که ما قصد اعمال زور داریم، قدم اول را او برمی‌داشت. گزارش‌هایی که مورد تایید قرار گرفته بود، حکایت می‌کرد که ایران در مرزهای عراق و روسیه و در ناحیه معادن نفت نیروی نظامی متمرکز کرده است... و حتی اگر روس‌ها در جنوب دچار شکست شوند، ما باید برای اشغال معادن نفت ایران آمادگی داشتیم» (چرچیل، وینستون، خاطرات جنگ جهانی دوم، ترجمه تورج فرازمند، نیل، تهران، ۱۳۴۷).چرچیل بارها و بارها به اهمیت وجود نفت در ایران و کمک بزرگ این نفت به موفقیت متفقین در جنگ جهانی اشاره داشته است.کارخانه حلبی‌سازی آبادان به سرعت توسعه یافت و تولید آن دوبرابر شد. در نقاط مختلف شمال کشور مخازن بنزین و نفت ساخته شد تا اتومبیل‌های ارتش متفقین همیشه سوخت مورد نیاز خود برای ارسال اسلحه به شوروی را داشته باشند و خط لوله‌ای هم برای حمل بنزین بین اهواز و اندیمشک ساخته شد.و در نهایت اگر نفت ایران نبود شاید جنگ جهانی دوم سرنوشت دیگری می‌یافت. چرچیل خود اعتراف کرده بود «چاه‌های نفت ایران، عنصر با اهمیت جنگ بودند».علی یعقوبی نژاد در کتاب «رییس نفت» نوشته است «چند ماه پس از اشغال ایران اهمیت نفت ایران ده چندان شد. در تاریخ ۱۷ دسامبر ۱۹۴۱ ژاپن به بندر پرل‌هاربور حمله کرد و اقیانوس آرام و خاور دور صحنه نبردی گسترده شد. نزدیکترین منبع سوخت متفقین کشور برمه و اندونزی بود، اما این منطقه به دست ژاپن افتاد و متفقین باید نفت موردنیاز خود را در نقطه‌ای دیگر جستجو می‌کردند. نظرها به سوی خلیج فارس، جایی که بزرگترین پالایشگاه جهان قرار داشت، دوخته شد. چاه‌های نفتی که مهندسان شرکت در سال ۱۳۱۸ بسته بودند، دوباره جریان پیدا کرد».متفقین از سال سوم جنگ بیشتر نیازمند نفت ایران شدند و در سال ۱۹۴۴ روزانه ۱۳ میلیون تن و در ۱۹۴۵ روزانه ۱۷ میلیون تن نفت در ایران استخراج می‌شد.داستان پر تنش نفت ایران ادامه داردبه هر حال بالاخره در دوم سپتامبر ۱۹۴۵، جنگ جهانی دوم به پایان رسید. پس از پایان جنگ، انگلستان نیروهای نظامی خود را از ایران بیرون برد اما دولت شوروی درصدد به دست آوردن امتیاز استخراج نفت شمال بود که مجلس شورای ملی قانون منع اعطای امتیاز نفت به خارجیان را تصویب کرد.با شکایت ایران در شورای امنیت، ‌دولت شوری به امضای موافقتنامه تشکیل شرکت مختلط نفت ایران و شوروی رضایت داد اما این موافقنامه بعد از خروج نیروهای شوروی از ایران در مجلس رد شد.داستان نفت ایران به همین‌جا ختم نشد. حال داستان اخراج انگلیسی‌ها آغاز شده بود. اعضای کمسیون مخصوص نفت در مجلس شورای ملی ایران در ۱۷ اسفند ۱۳۲۹ پس از یک دوره مبارزه طولانی کارگران نفت و مردم برای در دست گرفتن صنعت نفت کشور، پیشنهادی به مجلس ارائه دادند که به شرح زیر بود:«به نام سعادت ملت ایران و به منظور کمک به تامین صلح جهانی، امضا کنندگان ذیل پیشنهاد می‌نماییم که صنعت نفت ایران در تمام مناطق کشور بدون استثنا ملی اعلام شود. یعنی تمام عملیات اکتشاف، استخراج و بهره‌برداری در دست دولت قرار گیرد».مجلس در ۲۹ اسفند این پیشنهاد را تصویب و تبدیل به قانون کرد.آنچه که پس از تصویب این قانون بر سر نفت ایران و کشور ایران آمد خود داستانی دیگر است اما در طی ۴۲ سال، از پنجم خرداد ۱۲۸۷ روزی که اولین چاه نفت ایران به نفت رسید تا ۲۹ اسفند ۱۳۲۹، که روزی ماندگار برای ایران شد، نفت ایران تاریخ پر فرار و نشیبی را گذرانده است.فراز و نشیب تاریخ نفت در ایران به قدمت فراز و نشیب تاریخ نفت دنیاست.
Facebook icon
Google icon
Twitter icon
Instagram icon
LinkedIn icon
Pinterest icon
Del.icio.us icon
StumbleUpon icon
Digg icon
MySpace icon
Newsvine icon
Reddit icon
Yahoo! icon
Technorati icon
e-mail icon
۴۹