Advertisment بام‌هایی که به خورشید می‌نگرند | تازه‌های انرژی ایران رفتن به محتوای اصلی
تد وین سیاست های الزام آور برای توسعه انرژی های تجدیدپذیر، ضروری است

بام‌هایی که به خورشید می‌نگرند

مهندس سیدکاظم وزیری هامانه

مهندس سیدکاظم وزیری هامانه| وزیر اسبق نفت| رئیس شورای سیاست‌گذاری گروه نشریات تازه‌های انرژی

قطع وابستگی بود جه جاری به د لارهای نفتی د ر کنار ضرورت توجه جد ی تر به کاهش شد ت انرژی و ارتقای بهره وری، همچنین ایجاد  تنوع د ر سبد  انرژی مصرفی کشور ازجمله مسائل و د غد غه هایی است که د ر چند  سال گذشته، به طوری که باید  و شاید  به آن پرد اخته نشد ه است. هرچند  سقوط چشمگیر بهای نفت د ر کنار محد ود یت صاد رات نفت خام، زمزمه هایی را برای کاهش وابستگی اقتصاد  کشور به نفت مطرح ساخته که د ر جای خود ، موضوعی بسیار مهم و ضروری است، اما پرد اختن د قیق به این مسئله و محد ود یت های بسیاری که برای توسعه صنعت نفت و کند شد ن پروژه های جاری، خصوصاً میاد ین مشترک و فازهای باقی ماند ه پارس جنوبی به وجود  آمد ه، ضرورت نگرشی کلان نگر و همه جانبه به این مسئله را طلب می کند. به نظر می رسد  به د لیل فشارهای ناشی از تحریم و کم توجهی د ولت های گذشته برای قطع بند های وابستگی بود جه جاری به د رآمد های ناشی از فروش نفت خام، اذهان بسیاری از نمایند گان محترم مجلس شورای اسلامی به خوبی متوجه این امر نشد ه است که کاهش ظرفیت تولید  نفت و کند شد ن روند  طرح ها و مگاپروژه های صنعت نفت د ر شرایط عاد ی و حتی بعد  از رفع تحریم ها، آثار ناگوار و بسیار زیان باری برای کشور د ر پی خواهد  د اشت؛ موضوعی که از ابتد ای فعالیت های وزارت نفت د ر د ولت جد ید ، بر آن تأکید  شد ه است.

افزایش بهره وری و کاهش شد ت انرژی د ر بخش های مختلف، چالشی اساسی د ر حوزه انرژی کشور به شمار می رود . هرچند  تا کنون به شیوه های مختلف ازجمله سهمیه بند ی و افزایش قیمت حامل های انرژی، تلاش هایی د ر این خصوص به انجام رسید ه است، اما این روند  را نمی توان بد ون جایگزینی شقوق مختلف تجد ید پذیر انرژی به جای منابع هید روکربوری، حفظ کرد  و اد امه د اد . بهترین گواه بر این موضوع، معضل اساسی آلود گی د ر کلان شهرهای کشور است؛ موضوع رنج آوری که سالیان سال است به رغم تکالیف مشخص و معین برای د ستگاه های مختلف ازجمله خود روسازان، توسعه حمل و نقل عمومی، ارتقای راند مان لوازم خانگی و تجهیزات، این مسائل همچنان د چار کم توجهی و بخشی نگری  شد ه و این مرد م هستند  که باید  همچنان تاوان بی تد بیری ها و بی توجهی به قوانین را بد هند . البته جایگزینی شقوق د یگر انرژی نیز جز با افزایش بها، متناسب با روند  قیمت های بین المللی اثربخش نخواهد  بود ؛ چه د ر این صورت سایر انرژی ها نیز اقتصاد ی شد ه و زمینه را برای ورود  بخش خصوصی فراهم می سازد .

به رغم تکالیف مشخص برای د ستگاه های مختلف ازجمله خود روسازان، توسعۀ حمل و نقل عمومی، ارتقای راند مان لوازم خانگی و تجهیزات، این مسائل همچنان د چار کم توجهی و بخشی نگری  است و این مرد م هستند  که باید  همچنان تاوان بی تد بیری ها و بی توجهی به قوانین را بد هند .

نامهربانی های قانونی

آنچه د ر این زمینه ها کارساز است، اقتصاد  پروژه د ر مقایسه با انرژی عرضه شد ه د ر شرایط فعلی است که د ر آن صورت، پرد اخت یارانه و کمک د ولت، مشکل گشا خواهد  بود . هرچند  جمهوری اسلامی ایران را می توان کشوری برشمرد  که به لحاظ شرایط جغرافیایی و اقلیمی، بهره گیری از انرژی خورشید ی می تواند  د ر رأس برنامه های انرژی محور آن قرار گیرد ، اما د ر سیاست های کلّی اصلاح الگوی مصرف، به رغم توجه ویژه به موارد  مختلف همچون اصلاح الگوهای تولید  و مصرف، اشاره د رخوری به توسعه بایسته و شایسته مورد نیاز برای ترویج و توسعه سهم انرژی های نو د ر سبد  انرژی کشور، نشد ه است.

د ر سیاست های کلّی نظام د ر بخش انرژی د ر رد یف «ب» د ر بند های ۱ و ۴ به موضوع تنوع د ر منابع انرژی، تأسیس نیروگاه های باد ی، خورشید ی و... اشاره شد ه است. د ر سیاست های کلّی برنامه پنجم توسعه نیز با توجه ویژه به برنامه کاهش نقش و سهم نفت د ر بود جه جاری د ولت و... به جایگزینی و حضور انرژی های تجد ید پذیر هیچ اشاره ای نشد ه بود.  د ر برنامه پنجم، به رغم اینکه د ر مطلع ماد ه ۱۳۳ جمله «به منظور تنوع د ر عرضه انرژی کشور» قید  شد ه، اما د ر این ماد ه و مواد  بعد ی هیچ اشاره یا تکلیفی برای این امر منظور نشد ه است. شاه بیت برنامه د راین خصوص، ماد ه ۱۳۹ است که د ولت را به حمایت از بخش خصوصی و تعاونی برای تأسیس نیروگاه باد ی و خورشید ی د ر حدّ  ۵هزار مگاوات تسهیلات د ر د وره برنامه مجاز کرد ه بود که بیشتر به یک شوخی می ماند ؛ آن هم د ر شرایط فعلی که سر بیشتر پروژه های کشور بی کلاه است، این مورد  هم قطعاً به مرحله اجرا د رنخواهد  آمد  که وضعیت کنونی، حاکی از همین روند است.

باید  توجه د اشت، ایران بین مد ار ۲۵ تا ۴۰د رجه عرض شمالی واقع شد ه که از نظر د ریافت انرژی خورشید ی د ر بالاترین رد ه های جهانی قرار د ارد  و میزان تابش خورشید  بر آن بیش از ۲هزار و ۲۰۰کیلووات ساعت بر مترمربع د ر سال برآورد  می شود . د ر این کشور پهناور با حد ود  ۳۰۰روز آفتابی، استفاد ه نکرد ن از این نعمت خد اد اد ی قطعاً ناشکری و ناسپاسی است و بی توجهی د ولت و مرد م برای جایگزینی این انرژی ارزان قابل گذشت نخواهد  بود .

فرهنگ سازی برای استفاد ه بیشتر از انرژی خورشید ی د ر بخش ساختمان

نخستین اولویت این امر، بهره گیری از این فنّاوری د ر ساختمان ها و تأمین روشنایی، حرارت، آب گرم و موضوعات مرتبط د یگر است که می توان با برنامه ریزی د قیق، شرایطی را فراهم کرد  تا با ساخت پنل های خورشید ی و راضی کرد ن مرد م به نصب آنها روی پشت بام ها، روند  تولید  و مصرف انرژی را د ر بخش خانگی تغییر د اد . به نظر می رسد  اگر نظامی جد ّی با عزمی راسخ د ر این کار مأموریت یابد  و محصول آماد ه شد ه را با قیمت ارزان و ترجیحاً رایگان، د راختیار ساکنان ساختمان هایی که توان و امکان بهره گیری از انرژی خورشید ی را د ارند  قرار د هد ، فرصت های تازه ای فراروی حوزه انرژی کشور باز خواهد  شد . از سوی د یگر د ر شهرها نیز با توجه به انواع جد ید  این پنل ها که حتی به شکل شیشه ساختمان نیز ساخته شد ه اند ، می توان فرصت های ارزند ه ای برای استفاد ه بهتر و مطلوب تر فراهم کرد  و از آنها د ر تأسیس و راه اند ازی کارخانه های تولید ی بهره برد . تشویق مهند سان، معماران و شهرسازان به استفاد ه از این امر مهم د ر فرایند  شهرسازی و حتی زیباسازی شهری، اتفاق د یگری است که می توان برای آن برنامه ریزی کرد  و د راین باره اقد امات بسیاری طراحی کرد  و به سرانجام رساند . نکته مهم د ر این زمینه، استفاد ه از فنّاوری جد ید  پنل های ۳بعد ی است که راند مان جذب اشعه را افزایش و طبعاً هزینه ها را کاهش می د هد .

توسعه نیروگاه های خورشید ی

رویکرد  مهم د یگر د ر این خصوص، توسعه نیروگاه های خورشید ی است. د ر این بخش بد ون اتکا به مشارکت مرد م و همیاری آنها باید  از همان عزمی که خود روهای بنزینی را د وگانه سوز کرد ، بهره برد . در روزهایی که برنامه ششم مراحل نهایی تصویب و ابلاغ را می گذارند، لازم است مجلس شورای اسلامی این امر را به منزله تکلیف جد ید ی برای خود  بپذیرد  و د ولت را د ر اجرای این امر یاری کند . د ر این میان، اگر بخش خصوصی هم حاضر به رقابت شد ، باید  حمایت جد ّی و جذابی از آن صورت گیرد .

با د ر نظر د اشتن این موضوع که حتی د ر روزهای ابری، استفاد ه از انرژی خورشید ی با راند مان ۲۵د رصد ، امکان تبد یل اشعه خورشید  را به انرژی الکتریکی فراهم می کند ، لازم به یاد آوری است نیروگاه های گازی ما د ر بهترین شرایط نیز راند مان بسیار پایینی د ارند . حتی اگر آلود گی و هزینه بالای تأسیسات آن را هم د ر نظر نگیریم، کاهش مصرف سوخت مایع و گاز طبیعی، هم می تواند  ارزآور باشد  و هم این ذخایر را برای نسل های آیند ه نگه د ارد .

با اتکا به فنّاوری روز، می توان از هر یک کیلومترمربع زمین د ر مزارع خورشید ی که پنل های فتوولتائیک د ر آن نصب شود ، حد ود  ۱۰۰ تا ۳۰۰گیگاوات ساعت برق خورشید ی تولید  کرد  که تقریباً معاد ل تولید  سالانه یک نیروگاه ۵۰مگاواتی فسیلی است. برآورد  کارشناسان نشان می د هد ، ظرفیت تولید  انرژی خورشید  کشور معاد ل ۲برابر ظرفیت نصب شد ه فعلی برق کشور است. با عنایت به مصرف بیش از ۴۰د رصد  انرژی کشور د ر بخش خانگی و تجاری، حتی اجرای بخش نخست نیز می تواند  صرفه جویی اساسی د ر نفت و گاز کشور د ر پی د اشته باشد .

با توجه انجام بررسی های مقد ماتی د ر کمیسیون های تخصصی و تلفیق، همچنین آغاز بررسی لایحه بود جه ۱۳۹۶ د ر صحن علنی، امید  است نمایند گان محترم مجلس و به ویژه اعضای کمیسیون انرژی، د ر قانون بود جه سال آیند ه د راین باره، بند ها و احکام قوی، د رخور و الزام آوری منظور کنند .

دسته‌بندی‌ها

۴۹